Drodzy Rodzice,

pewnie wielokrotnie od momentu narodzenia, a nawet poczęcia waszego dziecka, zastanawiacie czy prawidłowo się rozwija. Obserwujecie go na badaniu USG, pytacie lekarzy czy jest zdrowe, czy wszystko jest w porządku. Potem kiedy się urodzi, czytacie książki, przeglądacie Internet, porównujecie z rodzeństwem, z dziećmi znajomych, pytacie pediatrę-wszystko dlatego, że je kochacie i chcecie, by miało jak najlepszy start i dobre życie. Jest to właściwa postawa rodzica, jednak należy pamiętać o najważniejszej rzeczy! KAŻDE dziecko ma swoje-indywidualne tempo rozwoju- można ten rozwój stymulować, ale nigdy nie przeskoczymy pewnych etapów.

Tak właśnie jest w przypadku rozwoju mowy-jest on podzielony na pewne etapy-dzięki znajomości tych etapów możemy wiedzieć, jak ten rozwój powinien przebiegać w określonym wieku dziecka. Są to jednak ramy-nie każde dziecko dokładnie w tym momencie będzie osiągało daną sprawność. I nie będzie to zaburzenie. Nie ma powodu, by przejmować się, pewnymi, lekkimi odchyleniami w rozwoju. Nie będzie zaburzeniem, jeśli dziecko zacznie chodzić w 16 miesiącu życia lub jedno dziecko 2-letnie będzie śpiewało piosenki i recytowało wierszyki, a inne w tym samym wieku zacznie właśnie posługiwać się wyrazami. Często rozwój przebiega nieharmonijnie-i na przykład jedno dziecko szybciej będzie sprawne intelektualnie, szybciej będzie mówiło, natomiast słabiej będzie się rozwijało pod względem ruchowym lub emocjonalno-społecznym-u innego może być odwrotnie. Wszystko to jest zależne od wielu czynników-biologicznych, genetycznych, środowiskowych.

Zanim więc uznamy, że dziecko jest niegrzeczne, niemądre, chore, inne zapraszam Państwa do zapoznania się z okresami w rozwoju mowy. A następnie do przeczytania zebranych przeze mnie wskazówek, rad znajdujących się pod tabelką. Pomogą Wam one określić kiedy warto, a nawet należy udać się do specjalisty, gdyż opóźnienie jest już zbyt duże lub dana sytuacja w ogóle nie powinna mieć miejsca w danym wieku.



ROZWÓJ MOWY DZIECKA

ETAP ROZWOJU MOWY

WIEK DZIECKA

CHARAKTERYSTYKA OKRESU

Okres przygotowawczy

Życie płodowe dziecka-od 3 do 9 miesiąca

-wykształcają się narządy mowne i rozpoczyna się już ich funkcjonowanie

-czteromiesięczny płód odczuwa rytm balansu podczas chodu matki

-siedmiomiesięczny-bicie serca matki

-w czwartym/piątym miesiącu życia płodowego dziecko zaczyna reagować na bodźce akustyczne

-dziecko rejestruje też w swej pamięci słuchowej głos matki i ojca

 

*wynika z tego, jak ważne jest, by kobieta w ciąży była spokojna-powoli chodziła, mówiła, nie krzyczała, unikała stresów, hałasu, nie stosowała używek-to wszystko wpływa na rozwój psychomotoryczny dziecka, w tym rozwój mowy

Okres melodii

0-1(do ukończenia pierwszego roku życia)

 

-pierwsza forma komunikacji to krzyk- krzykiem i płaczem dziecko reaguje na wrażenia przykre dla niego, takie jak: ból, głód, zimno, niewygodę; następnie za jego pomocą wyraża swoje niezadowolenie

 

-między 2 i 3 miesiąca pojawia się głużenie (gruchanie) –jest ono treningiem narządów artykulacyjnych-języka, warg, żuchwy;

charakteryzuje się wydawaniem przez dziecko specyficznych dźwięków- samogłosek, spółgłosek, grup samogłoskowych i spółgłoskowych (np. gli, tli, kii, gla, bli, ebw itp.);jest oznaką dobrego samopoczucia;

Słuch nie warunkuje głużenia, gdyż głużą także dzieci głuche, u których zanika ono w 18 miesiącu życia

 

-około 6 miesiąca występuje faza gaworzenia, w której dziecko powtarza dźwięki zasłyszane z otoczenia-jest to już związane z naśladowaniem, więc dziecko musi dobrze słyszeć. Na początku tego okresu pojawią się pierwsze sylaby (ma, ta, ba, później ma- ma, ta -ta, ba-ba), które dziecko powtarza wielokrotnie, nie wiedząc jeszcze jakie mają znaczenie.

 

-około 10 miesiąca pojawia się echolalia, która polega na powtarzaniu własnych i zasłyszanych słów, które dziecko stopniowo doskonali metodą prób i błędów. Pod koniec pierwszego roku życia pojawiają się także proste wyrazy, takie jak: mama, tata, dada, baba; dziecko właśnie teraz zaczyna rozumieć, co oznaczają te wyrazy

Należy dodać, nawiązując do tego, iż rozwój mowy zależy od ogólnego rozwoju psychofizycznego dziecka, że fazie głużenia zwykle odpowiada umiejętność unoszenia głowy, gaworzeniu- umiejętność siadania, pierwszym wyrazom-pozycja pionowa, wstawanie.

 

Okres wyrazu

1-2 r.ż.

Dziecko potrafi wypowiadać wszystkie samogłoski z wyjątkiem samogłosek nosowych ą, ę. Doskonali się wymowa spółgłosek: m, p, b, m, t, d; dochodzą :n, k, ś, ć, czasami także ź i dź, zaś pozostałe

spółgłoski są zwykle zastępowane łatwiejszymi.

Dziecko upraszcza trudne wyrazy, wypowiada jedynie pierwsze sylaby wyrazów lub same końcówki. W tym okresie powstają pierwsze wypowiedzi dwuwyrazowe,

np. mama ała lub mama dała, baba pić,

 

Okres zdania

2-3r.ż.

Mowa dziecka podlega dalszemu procesowi doskonalenia. Dziecko zazwyczaj wymawia poprawnie wszystkie samogłoski następujące spółgłoski:

wargowe: p, b, m, oraz zmiękczone: pi, bi, mi;

wargowo -zębowe: f, fi, w, wi;

środkowojęzykowe: ś, ź, ć, dź, ń, ki, gi; tylnojęzykowe: k, g, ch;

przedniojęzykowo -zębowe: t, d, n;

W końcowym okresie fazy zdania mogą pojawić się również głoski:

przedniojęzykowo - zębowe: s, z, c, dz

W tej fazie dziecko zaczyna posługiwać się zdaniami, które na początku składają się z 2-3 wyrazów i stopniowo stają się coraz bardziej rozbudowane, 4-5 wyrazowe.

Okres swoistej mowy dziecięcej

Od 3r.ż do 7

Dziecko 3,5 l . powinno wymawiać głoskę l oraz li.

Około 4-5 roku życia pojawia się szereg szumiący:

sz, ż, cz, dż-choć nadal może być zastępowany s, z, c, dz.

Mowa dziecka 4-letniego jest jeszcze bardzo niedoskonała, wyrazy są poskracane, głoski poprzestawiane, a grupy spółgłoskowe uproszczone. Dziecko jest bardzo ciekawe świata, zadaje wiele pytań, tworzy wiele neologizmów, upodabnia wyrazy (np. bebek zamiast chlebek), tworzy zlepki wyrazowe (np. zatelefonić).

Mowa dziecka 5-letrniego powinna być zrozumiała. Głoski sz, ż, cz, dż, zaczynają się ustalać. Dziecko potrafi je powtórzyć, ale w swobodnej mowie często jednak je zamienia na s, z, c, dz. Do 6 roku życia powinna się pojawić głoska r.

Rozwój mowy powinien zakończyć się około 6-7 roku życia, choć w niektórych przypadkach okres

ten może być trochę dłuższy.

 



RODZICU, UDAJ SIĘ Z DZIEKCKIEM DO SPECJALISTY, GDY:

Dziecko 2-letnie

 

-nie nie mówi

-wymawia tylko pojedyncze dźwięki zamiast wyrazów, zwłaszcza jeśli w okresie

niemowlęcym nie gaworzyło lub gaworzenie było rzadkie

-wymawia dźwięki w taki sposób, że jego wypowiedź jest całkowicie niezrozumiała dla

osoby obcej

 

Dziecko 3-letnie

-kiedy występują problemy z 2 roku życia oraz:

-zamiast k, g wymawia t, d

np. kot -tot, mąka- mąta, góra- dóra, waga-wada

- zamiast głoski f i w wymawia p, b, h

np. fotel - potel lub hotel, woda-boda

 

Dziecko 4 – letnie

-zamiast s, z, c, dz wymawia ś, ź, ć, dź

np. sowa -siowa, zupa- źupa, cukierek-ciukierek

- zamiast l oraz r wymawia j

np. rower -jowej, krowa » kjowa, trawa -tjawa, lala-jaja

- zamiast c, dz wymawia s, z

np. cytryna- sytryna, słońce -słońse, dzwon -zwon, pędzel- pęzel

- ubezdźwięcznia głoski dźwięczne,

np. zamiast b wymawia p, zamiast w wymawia f , zamiast d-t, zamiast g-k, zamiast ź-ś, zamiast dź-ć, zamiast z-s, zamiast dz-c

np. bułka- pułka, woda-fota, zegar-sekar, dzwoni -cfoni

 

Dziecko 5– letnie

-zamiast głosek sz, rz, cz, dż wymawia s, z, c, dz

np. szafa -safa, żyrafa- zyrafa, czoło- coło, dżem- dzem

-zamiast prawidłowego r wymawia je w inny sposób np. brzmienie podobne do francuskiego, angielskiego, z językiem między zębami( l zamiast r może jeszcze funkcjonować)

 

Dziecko 5/6 letnie

- zamiast r wymawia l lub ł

np. ryba » lyba lub łyba, torba » tolba lub tołba

-przestawia sylaby w wyrazach lub skraca wyrazy np. zamiast stół, tół;

Poza tym zawsze, od momentu, gdy dziecko ukończyło 2,5 r.ż, udaj się do specjalisty, gdy:

-nic nie mówi lub używa tylko gestów albo 2/3 słów

-gdy mowa jest całkowicie niezrozumiała

-wsuwa język między zęby (wydaje się, że mówi prawidłowo, jednak język jest widoczny między zębami) przy wymawianiu głosek: t, d, n, l, ś, ź, ć, dź; s, z,c, dz; sz,rz,cz,dż

-wydaje się, iż nie rozumie tego co, do niego mówisz, nie rozumie poleceń

-ma ciągle otwartą buzię

-mocno się ślini

-ma problemy z prawidłowym piciem, żuciem, przełykaniem, oddychaniem( ta sytuacja dotyczy dzieci od urodzenia)

-wydaje się, że nie słyszy

-zacina się, jąka się, za szybko mówi

Mam nadzieję, że tekst ten pomoże zagubionym rodzicom uspokoić się i podejmować dobre-przede wszystkim dla dziecka decyzje. Warto czuwać nad rozwojem swojego dziecka i odpowiednio wcześnie starać się mu pomóc, także poprzez udanie się do specjalisty, tak by była to jeszcze pomoc w formie zabawy, niż coś przeoczyć i sprawić, by np. dopiero 6,7-latek lub nawet 5-klasista musiał spędzić u logopedy wiele godzin na żmudnych ćwiczeniach, w celu „naprawienia” zaburzonej wymowy.

W przyszłym roku szkolnym zapraszam na kolejny artykuł w Kąciku Logopedycznym.

Opracowała mgr Weronika Stasicka

logopeda, pedagog